Η ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΕΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΗΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΟΞΥΜΕΤΡΟΥ

Το οξυγόνο στους ιστούς μεταφέρεται με δύο τρόπους:

1. Διαλυμένο στο αίμα
2. Ενωμένο με την αιμοσφαιρίνη.

Η ποσότητα του οξυγόνου, όμως, που μεταφέρεται διαλυμένη είναι πολύ μικρή, 1:65 περίπου του αναγκαίου. Κατά συνέπεια, ο κύριος τρόπος μεταφοράς του οξυγόνου είναι δια μέσου της αιμοσφαιρίνης. Αντίθετα, συμβαίνει με το CO2. Αυτό το αέριο διαλύεται 20 φορές περισσότερο από το οξυγόνο. Το 10% του διοξειδίου του άνθρακα διαλύεται στο πλάσμα, το 33% βρίσκεται στις καρβαμινικές ενώσεις (πρωτεΐνες) και το 57% στα διττανθρακικά (-HCO3). Το οξυγόνο είναι το σημαντικότερο στοιχείο για τη διατήρηση της ζωής. Η πρόσληψή του από την ατμόσφαιρα και η μεταφορά του στους ιστούς είναι ο κύριος σκοπός της λειτουργίας τριών συστημάτων: αναπνευστικού, κυκλοφορικού και αίματος. Στα κύτταρα των ιστών το οξυγόνο χρησιμοποιείται κυρίως μέσα στα μιτοχόνδρια για την παραγωγή ενέργειας και την κάλυψη των μεταβολικών αναγκών του οργανισμού. Η όλη διαδικασία της μεταφοράς του οξυγόνου είναι αρκετά πολύπλοκη και δέχεται επιδράσεις από μεγάλη ποικιλία παραγόντων.

Κορεσμός αιμοσφαιρίνης: η μέτρηση

Ως κορεσμός της αιμοσφαιρίνης σε οξυγόνο (επί τοις εκατό) ορίζεται ο λόγος του ποσού της οξυαιμοσφαιρίνης προς το ποσό της αιμοσφαιρίνης. Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό η καμπύλη της αποδέσμευσης της αιμοσφαιρίνης θα έπρεπε να είναι υπερβολή. Ωστόσο από μετρήσεις με φωτομετρικές μεθόδους αποδείχθηκε ότι είναι σιγμοειδής. Το ότι η καμπύλη αυτή είναι σιγμοειδής έχει μεγάλη σημασία από άποψη φυσιολογίας. Το ανώτερο σχεδόν οριζόντιο τμήμα της σημαίνει ότι περνώντας από τους πνεύμονες, όπου η πίεση του οξυγόνου είναι μεγάλη 100 mmHg, η αιμοσφαιρίνη δεσμεύεται σχεδόν πλήρως (98% περίπου). Επιπλέον, ακόμα και σε παθολογικές καταστάσεις μέχρι και 60 mmHg, ο κορεσμός θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα. Το σχεδόν κατακόρυφο τμήμα της καμπύλης σημαίνει ότι στους ιστούς, όπου η πίεση του οξυγόνου είναι χαμηλά, ευνοείται η αποδέσμευση του οξυγόνου από την αιμοσφαιρίνη. Διάφοροι παράγοντες επιδρούν στην καμπύλη αυτή. Οι πιο σημαντικοί είναι το pH, η θερμοκρασία, η ηλικία και η ποιότητα της αιμοσφαιρίνης. Η μέτρηση του κορεσμού της αιμοσφαιρίνης μπορεί να γίνει είτε με μέτρηση αερίων (αρτηριακή παρακέντηση) είτε με οξύμετρο. Το οξύμετρο, εξαιτίας της τεχνολογίας, έχει μπει στην καθημερινή ιατρική πρακτική. Στα ζωτικά των ασθενών πλέον εκτός της πίεσης, της θερμοκρασίας και της μέτρησης του σφυγμού επεσήλθε και η οξυμετρία.

Το οξύμετρο είναι είτε συνδεδεμένο με καταγραφική οθόνη ή με δική του οθόνη. Η τεχνολογία της παλμικής οξυμετρίας χρησιμοποιεί τα χαρακτηριστικά της απορρόφησης του φωτός από την αιμοσφαιρίνη και τον παλμικό τρόπο ροής του αίματος στις αρτηρίες. Πρώτον υπάρχει μια διαφορά χρώματος μεταξύ αρτηριακής αιμοσφαιρίνης (κορεσμένης με οξυγόνο) το οποίο είναι έντονα κόκκινο και φλεβική αιμοσφαιρίνη το οποίο είναι σκούρο. Δεύτερον, με κάθε χτύπο (παλμό) της καρδιάς υπάρχει μια ελαφρά αύξηση του όγκου του αίματος, αν και μικρής, υπάρχει μια σχετική αύξηση στην πλούσια σε οξυγόνο αιμοσφαιρίνης.

Μια μικρή συσκευή που ονομάζεται παλμικό οξύμετρο τοποθετείται σαν κλιπ σε κάποιο μέρος του σώματος, συνήθως σε ένα από τα δάκτυλα του χεριού, και χρησιμοποιεί έναν αισθητήρα. Ο αισθητήρας αυτός φιλοξενεί μια πηγή φωτός, έναν ανιχνευτή φωτός και έναν μικροεπεξεργαστή ο οποίος συγκρίνει και υπολογίζει της διαφορές μεταξύ αιμοσφαιρίνης πλούσιας σε οξυγόνο και αιμοσφαιρίνης πτωχής σε οξυγόνο.

Η μια πλευρά του αισθητήρα έχει μια πηγή φωτός η οποία εκπέμπει φως σε δυο μήκη κυμματος, κόκκινο (640 nm) και υπέρυθρο (940 nm), τα οποία μεταδίδονται στην πλευρά του ανιχνευτή φωτός, διαμέσου μερους του σώματος που είναι σχετικά «διαφανές» και με καλή παλμική ροή αρτηριακού αίματος (π.χ. δάκτυλό, λοβός αυτιού κ.λπ.). Η πλούσια σε οξυγόνο αιμοσφαιρίνη απορροφά περισσότερο το υπέρυθρο φως ενώ η πτωχή σε οξυγόνο αιμοσφαιρίνη απορροφά το κόκκινο φως. Ο μικροεπεξεργαστής υπολογίζει τις διαφορές και μετατρέπει τις πληροφορίες σε ψηφιακή ανάγνωση. Το ποσοστό του κορεσμού της αιμοσφαιρίνης αναφέρεται ως προς το ποσοστό %SO2. Στη φυσιολογία λέγεται SpO2. Τα περισσότερα οξύμετρά εμφανίζουν και τον αριθμό των καρδιακών παλμών.

Η παλμική οξυμετρία αναπτύχθηκε το 1972 από τους Takuo Aoyagi και Michio Kishi.

Η φυσιολογική τιμή, εφόσον δεν εισέρχονται άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την καμπύλη, είναι 95-98%- κάτω του 95% έχουμε υποξαιμία και κάτω του 90% αναπνευστική ανεπάρκεια. Η οξυμετρία είναι χρήσιμη:

Στην αναγνώριση της υποξαιμίας σε ασθενείς με άσθμα, ΧΑΠ, πνευμονία ή καρδιακή πάθηση. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι ασθενείς με άσθμα που έχουν κορεσμό αιμοσφαιρίνης ≥95% σπάνια χρειάζονται νοσηλεία. Επίσης είναι χρήσιμη σε περίπτωση καταστολής, σε ανάταξη κατάγματος, σε γαστροσκόπηση κ.λπ. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για τον αποκλεισμό πνευμονικής εμβολής και δεν είναι αξιόπιστη σε περίπτωση μεθαιμοσφαιριναιμίας ή καρβοξυ-αιμοσφαιριναιμίας, όπως σε βαρείς καπνιστές ή σε θύματα πυρκαϊών. Τέλος, όπως όλες οι συσκευές που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας πράξη, θέλει προσοχή στη χρήση της.

Παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της εξέτασης

1. Καλή εφαρμογή στο δάκτυλο όπου γίνεται η μέτρηση
2. Μειωμένη ροή του αίματος προς τα περιφερικά αγγεία (αγγειοπάθειες)
3. Σοβαρή αναιμία
4. Ψυχρά άκρα και εφίδρωση
5. Κίνηση στην περιοχή όπου συνδέεται ο αισθητήρας.
6. Πρόσφατη χρήση σκιαγραφικού
7. Κάπνισμα
8. Βερνίκι νυχιών

Αντενδείξεις παλμικής Οξυμετρίας

1. Δηλητηρίαση από μονοξείδιο
2. Αναπνευστική ανεπάρκεια τύπου ΙΙ (αυξημένο διοξείδιο)
3. Όταν ο κορεσμός αιμοσφαιρίνης είναι κάτω από το 90%, λόγω αλλαγής της καμπύλης και αγγειοσπασμού το αποτέλεσμα είναι αναξιόπιστο.
4. Πνευμονική εμβολή

Καμπύλη αποδέσμευσης της αιμοσφαιρίνης

Δημήτριος Βασσάλος
Πνευμονολόγος

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Rosen LM, Yamamoto LG, Wiebe RA. Pulse oximetry to identify a high risk group of children with wheezing. Am JEmerg Med. 1989;7:567-570.
2. Βασσάλος Δημήτριος. Η μέτρηση του κορεσμού της αιμοσφαιρίνης. ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΚΑΙ ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ .2007.2:18-19
3. West J. Η φυσιολογία της αναπνοής. Εκδόσεις Παριζιάνος 1989. 78-83
4. Δημουλά Υ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΣΟΣ ΟΔΗΓΌΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΑΘΗΝΑ 2007. 221-223
5. https://www.pneumonologos.com/index.php/%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%BF%CE%BE%CF%85%CE%BC%CE%B5%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%B1