ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΙΑΤΡΙΚΗ

Εν είδει Εισαγωγής

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου αποτέλεσε η έκδοση ενός βιβλίου με τίτλο «ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΙΑΤΡΙΚΗ», το οποίο βρέθηκε στα χέρια μου, όχι τυχαία, με μια τιμητική αφιέρωση στον γιο μου από τον Γεώργιο Θεοχάρη, έναν εκ των επιμελητών αυτού του βιβλίου. Αμέσως άρχισα να περιδιαβαίνω στις σελίδες του.

Οφείλω, εκ προοιμίου, να δηλώσω ότι δεν διαθέτω τον ιατρικό επιστημονικό οπλισμό, ως εκ τούτου θα αποφύγω την ιατρική θεώρηση του θέματος, η οποία ενέχει τον κίνδυνο διάπραξης μιας «εισπήδησης», απρεπούς και αδόκιμης μάλλον, σε τέτοιας φύσεως θέματα.  Υπάρχουν άλλοι αρμοδιότεροι εμού, η οποία -ειρήσθω εν παρόδω- υπηρετώ τις ανθρωπιστικές επιστήμες και συγκεκριμένα την επιστήμη της Φιλολογίας.

Συνεπώς, θα περιοριστώ στη γενικότερη εντύπωση που μου προκάλεσε το εκδοτικό αυτό επίτευγμα της Ελληνικής Εταιρείας Εξωνοσοκομειακής Επείγουσας Ιατρικής (ΕΕΕΕΙ) και των SOS ΙΑΤΡΩΝ, με τίτλο «ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΙΑΤΡΙΚΗ», ένα συλλογικό βιβλίο που έχει ως σκοπό να αναδείξει  τους προβληματισμούς και τις δράσεις της Εταιρείας, ως μια επιτομή των χαρακτηριστικών και της φυσιογνωμίας της. Παράλληλα, επιχειρεί να φωτίσει έναν σχετικά νέο κλάδο της επείγουσας ιατρικής (1962) που αποτελείται από δύο τομείς, την επείγουσα και την προνοσοκομειακή επείγουσα ιατρική.

Προτού, όμως, φυλλομετρήσω τις σελίδες τού εν λόγω πονήματος, κρίνω απαραίτητο να αναφερθώ στο έργο της Ελληνικής Εταιρείας Εξωνοσοκομειακής Επείγουσας Ιατρικής (ΕΕΕΕΙ).

*                      *                      *

Μια πρώτη γνωριμία με την Ελληνική Εταιρεία Εξωνοσοκομειακής Επείγουσας Ιατρικής (ΕΕΕΕΙ)

Η Ελληνική Εταιρεία  Εξωνοσοκομειακής  Επείγουσας Ιατρικής (ΕΕΕΕΙ) ιδρύθηκε το 2001, ως μετεξέλιξη της εξαετούς λειτουργίας των SOS ΙΑΤΡΩΝ, με κύρια ενασχόληση την αντιμετώπιση επειγόντων περιστατικών στον προσωπικό χώρο των ασθενών, κατά τις κατ’ οίκον επισκέψεις («Νοσοκομείο στο Σπίτι» ή «Η προηγμένη νοσηλεία κατ’ οίκον») ιατρών πολλών ειδικοτήτων.

Ο πλέον δόκιμος όρος για την οργανωμένη ιατρική δομή διαθέσιμη 24/7 ήταν «εξωνοσοκομειακή επείγουσα ιατρική», με την έννοια ότι αφενός μεν «η πλειονότητα των περιστατικών ήταν πραγματικά επείγοντα περιστατικά», αφετέρου δε «η εν λόγω ιατρική ασκείτο εκτός νοσοκομείου και κυρίως στη βάση μιας εξωνοσοκομειακής αντίληψης, μιας αντίληψης αποφυγής της νοσηλείας στο νοσοκομείο».

Η ΕΕΕΕΙ, με συνειδητή προσήλωση στην ολότητα του ιατρικού εγχειρήματος, δηλαδή στον συνδυασμό της εξωνοσομειακής με τη νοσοκομειακή περίθαλψη, αλλά και με πραγματικό ενδιαφέρον για την  παρακολούθηση της πορείας της υγείας των ασθενών, δημιούργησε την κλινική των SOS ΙΑΤΡΩΝ στην Ευρωκλινική Αθηνών.

Σημαντικές οι δράσεις εξωστρέφειας σε τομείς πέραν της αμιγούς άσκησης της ιατρικής, όπως είναι η έκδοση επιστημονικού περιοδικού, η διοργάνωση πανελλήνιων συνεδρίων και η βράβευση σημαινουσών προσωπικοτήτων της ιατρικής, η μετάφραση και έκδοση μιας σειράς βιβλίων με κεντρική θεματική τις έννοιες του ανθρώπου και του ανθρωπισμού στην επιστήμη της ιατρικής, καθώς και με πρακτικά ζητήματα που προκύπτουν κατά την άσκηση της κατ’ οίκον ιατρικής πράξης.

Αναμενόμενη και η διάκριση της Ελληνικής Εταιρείας Εξωνοσοκομειακής Επείγουσας Ιατρικής (ΕΕΕΕΙ) με Silver Award στα Healthcare Business Awards 2022.

Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει περισσότερες πληροφορίες στους ιστοχώρους της ΕΕΕΕΙ και των SOS ΙΑΤΡΩΝ.

*                *                      *

Το βιβλίο «ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΙΑΤΡΙΚΗ» της ΕΕΕΕΙ και των SOS Ιατρών

Πρόσφατη παρουσία της ΕΕΕΕΙ και των ιατρών SOS στον εκδοτικό χώρο αποτελεί το βιβλίο με τίτλο «ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΙΑΤΡΙΚΗ», από τις εκδόσεις «Παπαζήση» τον Μάρτιο του 2022. Πρόκειται για ένα ογκώδες σύγγραμμα 328 σελίδων και διαστάσεων 21Χ29, στο οποίο καταχωρούνται κείμενα καταξιωμένων στον χώρο τους ιατρών πολλών ειδικοτήτων. Ως επιμελητές του έργου αναγράφονται οι: Γεώργιος Θεοχάρης, Ηλίας Καραμπίνος, Σπυρίδων Μπάρμπας, Μιχαήλ Οικονόμου, Γεώργιος Πέππας. Τη φιλολογική επιμέλεια του έργου ανέλαβε η Φιλόλογος Βάλια Γρίμπα.

Ανατρέχοντας στα περιεχόμενα του βιβλίου και ξεφυλλίζοντας τα κεφάλαια και τα επιστημονικά άρθρα, επικεντρώνομαι, αρχικά, στους δύο προλόγους του, Πρόλογος Ι και ο Πρόλογος ΙΙ, με την υπογραφή, αντίστοιχα, του Γεώργιου Θεοχάρη (Ιδρυτή της ΕΕΕΕΙ, Προέδρου των SOS ΙΑΤΡΩΝ, Διευθυντή Παθολογικής Κλινικής, Ευρωκλινικής Αθηνών) και του Δρ. Ηλία Καραμπίνου, Md/Phd/Fesc (Προέδρου της  ΕΕΕΕΙ, Διευθυντή Γ΄ Καρδιολογικής  Κλινικής, Ευρωκλινικής Αθηνών). Οι δύο αυτοί πρόλογοι κατατοπίζουν τον αναγνώστη ως προς την ίδρυση, το έργο, τη στοχοθεσία, τις δράσεις της ΕΕΕΕΙ, την αναγκαιότητα για ένα νέο γνωστικό αντικείμενο, δηλαδή την εξειδίκευση της εξωνοσοκομειακής επείγουσας ιατρικής και των πλεονεκτημάτων της, καθώς και ως προς το περιεχόμενο του συγγράμματος.

Ακολουθούν τα πέντε Κεφάλαια τα οποία πραγματεύονται είκοσι επτά εγνωσμένου κύρους ιατροί διαφόρων ειδικοτήτων, αφοσιωμένοι στη διακονία της ιατρικής επιστήμης και με πλούσιο συγγραφικό και ερευνητικό έργο, που απέσπασε διακρίσεις και βραβεία, καθώς και έξι επιστήμονες που υπηρετούν επάξια χώρους εκτός ιατρικής ειδικότητας.

Το Κεφάλαιο 1, με τίτλο «Θεωρητικό υπόβαθρο της ΕΕΕΕΙ» (σσ. 25-86), μυεί τον ενδιαφερόμενο στην έννοια της επείγουσας και κατ’ οίκον ιατρικής την οποία ασκεί η ΕΕΕΕΙ.

Το Κεφάλαιο 2, με τίτλο «Η ΕΕΕΕΙ στην διεθνή βιβλιογραφία μέσω των SOS ΙΑΤΡΩΝ» (σσ. 87-110), περιλαμβάνει δημοσιευμένες μελέτες σε διεθνή ιατρικά περιοδικά, που αναδεικνύουν την ακαδημαϊκή δραστηριοποίηση και το επιστημονικό έργο της ΕΕΕΕΙ μέσω της παρουσίας των SOS ΙΑΤΡΩΝ. Τα κείμενα αυτά αποσκοπούν στο να καλύψουν το σχετικό κενό που παρατηρείται στην παγκόσμια ιατρική βιβλιογραφία για αυτό το επιστημονικό πεδίο.

Το Κεφάλαιο 3, με τίτλο «H EEEEI στην Κλινική Πράξη» (σσ. 111-272), αποτελεί ένα δείγμα του εμπειρισμού των διαφόρων κλινικών νοσημάτων ή συνδρόμων που απαντούν συχνά κατά την άσκηση της ιατρικής κατ’ οίκον. Πρόκειται για περιστατικά τα οποία ούτε περιλαμβάνονται πάντα στα εγχειρίδια της ιατρικής, ούτε διδάσκονται στις πανεπιστημιακές σχολές, ούτε γίνονται αντιληπτά κατά την άσκηση της νοσοκομειακής ιατρικής. Και ίσως για αυτό είναι σημαντικό το έργο της ΕΕΕΕΙ, η οποία καλείται εκάστοτε να αντιμετωπίσει  τέτοιου είδους δύσκολα διαχειρίσιμα περιστατικά.

Το Κεφάλαιο 4, με τίτλο «ΕΕΕΕΙ: Κλινικά Περιστατικά» (σσ. 273-277), περιλαμβάνει κλινικά περιστατικά τα οποία, αρχικά μεν, αξιολογήθηκαν κατ’ οίκον και αντιμετωπίστηκαν εξωνοσοκομειακά με την επίσκεψη του ιατρού στον χώρο του ασθενούς, αλλά, εν συνεχεία, παραπέμφθηκαν στο νοσοκομείο για την τελική διαχείρισή τους. Τα καταχωρημένα άρθρα ανοίγουν θέματα αναφορικά με τη συνεργασία των ιατρών της πόλης με τους ιατρούς των νοσοκομείων.  

Το Κεφάλαιο 5, με τίτλο «Ιατρική, Λόγος, Άστυ»(σσ. 289-277), επιμερίζεται σε τρεις ενότητες: Α) Οι δικές μας ιστορίες,  Β) Οι γιατροί μέσα από τα μάτια των ποιητών και Γ) Ιατρικά ηθογραφήματα και περιλαμβάνει: α) μια εκ βαθέων εξομολόγηση μοναδικών εμπειριών, διασκευασμένων λογοτεχνικά, τις οποίες βίωσαν οι ιατροί κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους, β) μεταφρασμένα ποιήματα ξένων ποιητών επικεντρωμένα στον ιατρό και γ) μεταφρασμένα ξένα ιατρικά ηθογραφήματα. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το Κεφάλαιο 5 που εμπεριέχει λογοτεχνικά κείμενα,  ελληνικά και ξένα μεταφρασμένα, σχετικά με την άσκηση της ιατρικής, γραμμένα σε ένα λόγο ήρεμης και ομαλής ποταμίσιας ροής. Με ανάλαφρο χιούμορ, σαφήνεια, παρατηρητικότητα, περιγράφονται με ενάργεια ασθενείς, συμπτώματα, χαρακτήρες, συμπεριφορές. Μέσα από προσωπικές μαρτυρίες ιατρών φωτίζεται η ψυχολογία ασθενών και ιατρών και αναδεικνύονται η ανθρώπινη πλευρά των προβλημάτων που καλούνται οι ιατροί να αντιμετωπίσουν, μακριά από ψυχρές ιατρικές διαδικασίες και εργαστήρια, αλλά και η προσπάθειά τους να απευθύνονται στην πνευματική-ψυχοσωματική ολότητα του εκάστοτε ανθρώπου-ασθενούς. Δεν λείπουν, λοιπόν, και οι σκέψεις και οι προβληματισμοί για τη φύση, την αποστολή, την άσκηση της ιατρικής τέχνης, ως ανθρωπιστικής επιστήμης. Και ίσως εδώ έχει θέση η κεντρική ιδέα της πραγματείας του Γαληνού με τίτλο «Ότι ο άριστος ιατρός και φιλόσοφος», ο οποίος θεωρεί ότι ο ιατρός δεν είναι ο τεχνοκράτης θεραπευτής, αλλά ο σκεπτόμενος άνθρωπος και μέτοχος στον πνευματικό κόσμο των αξιών.

Το εν λόγω σύγγραμμα συνιστάται στους αρμόδιους ενδιαφερόμενους, ως υπόδειγμα επιστημονικής γραφής και αντίστοιχου γραπτού λόγου. Η γλώσσα είναι εύληπτη, ακριβής, σαφής και -τολμώ να πω- φιλική, προκλητική για τη συνέχιση της μελέτης. Οι λέξεις είναι μονοσήμαντες, διαυγείς, τοποθετημένες κατά τέτοιο τρόπο, που να μην επιδέχονται παρερμηνεία. Οι προτάσεις δεν είναι σχοινοτενείς, βαρύγδουπες ή λογοτεχνίζουσες. Αντίθετα, είναι βραχείες, κατανοητές και ταυτόχρονα πλήρεις και περιεκτικές, με ιδιαίτερη επιστημονική βαρύτητα. 

Εντυπωσιάζουν η επιλογή και ο όγκος των πηγών, η ανασκόπηση της πλούσιας παρατιθέμενης διεθνούς βιβλιογραφίας, φιλτραρισμένης και σωστά επιλεγμένης ως προς τη χρησιμότητά της. Πρόκειται για ένα υλικό το οποίο τεκμηριώνει με απόλυτη  υπευθυνότητα το θέμα και, ταυτόχρονα, επιτρέπει την περαιτέρω προσφυγή σε άλλα συγγράμματα και άρθρα για επιπλέον πληροφορίες και ενδελεχή μελέτη.

Στα προτερήματα του βιβλίου καταγράφονται: α) η εύκολα αναγνώσιμη γραμματοσειρά, η πρωτοβουλία των συγγραφέων να τονίζουν με μαύρα και μπλε παχιά (bold) γράμματα τις έννοιες που θεωρούν σημαντικότερες, η ομοιογένεια της γραφής, β) η επιλογή του φωτογραφικού υλικού, οι πολυάριθμοι πίνακες και τα σχήματα, γ) οι διακριτές επικεφαλίδες των άρθρων και οι μικρές  ενότητες, δ) η με δωρική αυστηρότητα και με ξεκάθαρο τρόπο ανάπτυξη στα σαφή ερωτήματα που τίθενται, η ισορρόπηση μεταξύ της ευκολόχρηστης σύνοψης και της εκτενούς ανάλυσης, ε) η γενικότερα προσεγμένη καλαίσθητη και ελκυστική εμφάνιση. Όλα τούτα τα χαρακτηριστικά είναι στοιχεία τα οποία διευκολύνουν τη μελέτη, βοηθούν σημαντικά στην καλύτερη εμπέδωση των κειμένων και καθιστούν το πολυσέλιδο αυτό σύγγραμμα φιλικό και εύχρηστο, ενθαρρύνοντας και προσκαλώντας τον ενδιαφερόμενο για τη μελέτη του. Κατά συνέπεια, οι συγγραφείς, ανεξάρτητα από την αδιαμφισβήτητη επιστημοσύνη και το διαπιστωμένο κύρος τους, έχουν το έμφυτο χάρισμα να γνωρίζουν πώς να χτίζουν ένα  επιστημονικό σύγγραμμα, πραγματικό υπόδειγμα συγγραφής.

Καταληκτικές σκέψεις

Αν και μη ειδική στον χώρο, χαιρετίζω την πολυτελέστατη αυτή έκδοση, την οποία, με εξαιρετική φροντίδα, επιμελήθηκαν οι εκδόσεις «Παπαζήση». Το βιβλίο αυτό, ως προϊόν συστηματικής έρευνας και εμφανούς πάθους των συγγραφέων, έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό της ελληνικής ιατρικής βιβλιογραφίας.  Είναι αισιόδοξο το γεγονός ότι, ακόμη και στην ψηφιοποιημένη εποχή της διαδικτυακής πληροφορίας, το βιβλίο αποτελεί κλασικό εργαλείο μόρφωσης και οι γιατροί εξακολουθούν να στηρίζουν το οικοδόμημα της εκπαίδευσής τους στο  βιβλίο, αλλά και να καταθέτουν πολλαπλώς τις σκέψεις και τις γνώσεις τους μέσα από εκδόσεις κάθε είδους. Συγχαίρω από καρδιάς τους συγγραφείς που πρέπει να σεμνύνονται για αυτό το εγχείρημά τους, το οποίο μπορεί να αποτελέσει ένα εύχρηστο εγχειρίδιο/βοήθημα για φοιτητές, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς, αλλά και μάχιμους ιατρούς, ως απάντηση στους διαρκείς και εμμένοντες προβληματισμούς των συντακτών τους, οι οποίοι ευελπιστούν στην καθιέρωση μιας νέας εξειδίκευσης, αυτής της επείγουσας εξωνοσοκομειακής  ιατρικής.

Λαμβάνοντας υπόψη τον πρώτο Ιπποκρατικό αφορισμό ότι «Ὁ βίος
βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ», ο οποίος αντιδιαστέλλει το βραχύ της ανθρώπινης ζωής με το μήκος της τέχνης της ιατρικής, θεωρούμε ότι το βιβλίο «Εξωνοσοκομειακή Επείγουσα Ιατρική» έχει βάλει το δικό του λιθαράκι στη μακρά πορεία της ιατρικής τέχνης.

Και ως προς τους λειτουργούς της ιατρικής επιστήμης και συγγραφείς αυτού του πονήματος, επιδαψιλεύω καρδιακό έπαινο και τιμή γιατί: «Τίμα ἰατρὸν πρὸς τὰς χρείας αὐτοῦ τιμαῖς αὐτοῦ, καὶ γὰρ αὐτὸν ἔκτισε Κύριος· παρὰ γὰρ ῾Υψίστου ἐστὶν ἴασις» (Να τιμάς τον ιατρό με τις τιμές που του ανήκουν σύμφωνα με τις ανάγκες, στις οποίες σε εξυπηρετεί. Να τον τιμάς, γιατί ο Κύριος τον δημιούργησε και τον ανέδειξε, δίνοντάς του τις ιατρικές γνώσεις και τη θεραπευτική ικανότητα).

Μεταξούλα Μανικάρου, Med/ PhD/Postdoc Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων