ΝΙΚΗΤΡΙΑ ΣΚΟΝΗ & ΑΠΝΟΙΑ

Δύο πολύ δυναμικά πεζογραφήματα Ελλήνων δημιουργών κυκλοφόρησαν τον τελευταίο καιιρό (το ένα, μάλιστα, με τίτλο Νικήτρια σκόνη, μόλις πριν από μια βδομάδα) και έχουν μεγάλο ενδιαφέρουν για τους θεράποντες και θιασώτες της Αφηγηματικής Ιατρικής. Και στα δύο υπάρχουν σκηνές που μας αφορούν, καθόσον εμπλέκουν ιατρούς και ασθένειες και χώρους ίασης. Στο παρόν τεύχος θα μιλήσουμε για το πρώτο, του Κώστα Καλτσά, και στο επόμενο για την Άπνοια (εκδ. Κείμενα) του Νίκου Κουρμουλή.

Ο Κώστας Καλτσάς (Αθήνα, 1977) υπογράφει το πολυσέλιδο μυθιστόρημα Νικήτρια σκόνη (εκδ. Ψυχογιός), μια σάγκα τριών γενιών της οικογένειας Ξενίδη, εκκινώντας από τα Δεκεμβριανά και φτάνοντας στο σήμερα. Από τις σελίδες του Καλτσά παρελαύνουν κομμουνιστές, Βρετανοί αξιωματούχοι, συνεργάτες των ναζί κατακτητών, λόγιοι και συγγραφείς, ενώ ζωντανεύουν δραματικά ιστορικά γεγονότα και περιστατικά, με μια γλώσσα άλλοτε χειμαρώδη, άλλοτε συγκρατημένη, και πάντα καλώς συγκερασμένη.

Από ιατρικής απόψεως, έχουμε αρρυθμίες, πίεση, καρδιά, τσεκ-απ, νοσοκομεία, και την σχέση ασθενούς πατρός (Μιχάλης Ξενίδης) με τον γιο του (Αντρέας).

Διαβάζουμε: «Κάτι έσκουξε δίπλα του και ο Αντρέας τινάχτηκε, έτοιμος να καλέσει βοήθεια. Ο ηλεκτροκαρδιογράφος έφτυσε μια μακριά λωρίδα χαρτί. Ο Αντρέας κοίταξε το γράφημα, ορίζοντα σε πόλη με χαμηλά κτίρια, μεγάλες αιχμές και βαθιές πηγές. Έψαξε να καταλάβει. Την ίδια τη γραμμή δεν μπορούσε να την ερμηνεύσει, παρά μόνο για να πει μέσα του ότι έμοιαζε κυρίως συμμετρική. Συνοδευόταν από αριθμούς που επίσης δεν μπορούσε σε καμία περίοπτωση να αξιολογήσει. Οι λίγες λέξεις ήταν η τελευταία του ελπίδα. ῾Borderline ECG **Unconfirmed**”. Ανεπιβεβαίωτο; Τι ήταν ανεπιβεβαίωτο; Και τι σήμαινε ῾῾οριακό᾽᾽; Καλό ή κακό ήταν αυτό; Επίσης, μετέφρασε, ῾῾φλεβώδης ρυθμός᾽᾽. Μόνο αυτό, όχι ῾῾φυσιολογικός᾽᾽ ή ῾῾μη φυσιολογικός᾽᾽. Επίσης ῾῾ατελής αποκλεισμός δεξιού σκέλους [90+ ms QRS duratio, terminal R in V1/V2, 40+ ms S in I/aVL/V5/V6]’’. ῾῾Ατελής᾽᾽, δεν μπορούσε να είναι καλό αυτό. Αλλά ο ῾῾αποκλεισμός᾽᾽, θα έπρεπε μάλλον να είναι κάτι κακό, οπότε και ο ῾῾ατελής αποκλεισμός᾽᾽ θα ήταν καλός και ο ῾῾πλήρης αποκλεισμός᾽᾽ πολύ κακός; Χρειαζόταν κάποιος να του εξηγήσει, να τον βοηθήσει να καταλάβει»          (σ. 384).

Κι ακόμα: «Άκουσε το μετρημένο σύριγμα των αναπνευστήρων, τα σταθερά μπιμπ των καρδιογράφων. Σύντομοι παλμοί, κάποιοι ν᾽ αντηχούν σαν πλήκτρα πιάνου πατημένα με δύναμη, άλλοι αδύναμοι, σαν παιδικό παχνίδι ή τον ήχο που ανακοινώνει την άφιξη του ασανσέρ. Όλα τους να ζητούν προσοχή, να επικαλύπτουν και να υπερκαλύπτουν, να φτιάχνουν κάτι χαοτικό που δεν μπορούσες να καταλάβεις ακόμα κι αν μιλούσες τη γλώσσα. Οχτώ κρεβάτια οχτώ διαφορετικοί κόσμοι» (σ. 531).

Λίγο πιο κάτω, εν μέσω της ιατρικής ιδιολέκτου, συγκινούμαστε από την σχέση ανάμεσα στον ασθενή πατέρα και τον έμπλεο αγωνίας και αγάπης γιο, ενώ εξοικειωνόμαστε ολοένα και περισσότερο με την ατμόσφαιρα του νοσοκομείου.

Διαβάζουμε: «Πέρασε μπροστά από το σταθμό των νοσηλευτριών και χαιρετήθηκε με τη Νατάσσα και τη Ρούλα χωρίς να πάρει τα μάτια του από την οθόνη μέχρι να μπορέσει να διαβάσει τι έλεγε: καρδιακός παλμός 89, αρτηριακή πίεση 128/72, κορεσμός οξυγόνου 96, ρυθμός αναπνοής 16, θερμοκρασία 36,9, εντάξει, ωραία, καλές κανονικές γραμμές, πράσινες κόκκινες κίτρινες άσπρες.

"Στάθηκε στα δεξιά του κρεβατιού με την πλάτη προς το παράθυρο. Έβαλε αντισηπτικό από το δοχείο και έτριψε τα χέρια του. Έγειρε μπροστά και ψιθύρισε ῾῾Μπαμπά, ήρθα᾽᾽ και τον φίλησε στο μέτωπο. Δεν ήταν πρόβλημα, τον είχαν διαβεβαιώσει. Χάιδεψε τα μπερδεμένα μαλλιά του πατέρα του, ακόμα και σ᾽ αυτή την ηλικία κατάμαυρα που μόλις είχαν αρχίσει να γκριζάρουν στους κροτάφους. Κάτι έπρεπε να σημαίνει κι αυτό» (σσ. 531-532).

Τόσο η γνωσιακή εμβρίθεια όσο και γλωσσική ευχέρεια του Καλτσά είναι αξιέπαινες. Σημειώνουμε ότι το μυθιστόρημα Νικήτρια σκόνη συνετέθη ως μέρος της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα με τίτλο “What to do with all this history’’ A novel [victorious dust] and critical comentary στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον όπου υπήρξε υπότροφος του Art and Humanities Research Council UK. Την άρτια και εμπνευσμένη μετάφραση από το αγγλικό πρωτότυπο υπογράφει ο έμπειρος Γιώργος Μαραγκός (Αθήνα, 1981).

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Κώστας Καλτσάς ανήκει στην πλειάδα των λαμπρών μεταφραστών (ανάμεσά τους ο Γιώργος Κυριαζής, ο Παναγιώτης Κεχαγιάς, και ο Λευτέρης Καλοσπύρος) που τα τελευταία χρόνια διακονούν με έξοχα αποτελέσματα το λειτούργημα του γυρίσματος στα ελληνικά διαμαντιών της αγγλόφωνης λογοτεχνίας. Ο Καλτσάς αυτόν τον καιρό ολοκληρώνει το τιτάνιο έργο της μετάφρασης του αδιαμφισβήτητα κορυφαίου, και θρυλικού, μυθιστορήματος Infinite Jest του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας (David Foster Wallace, 21 Φεβρουαρίου 1962 – 12 Σεπτεμβρίου 2008) για λογαριασμό των εκδόσεων Gutenberg.

Σχολιασμός: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης