ΑΟΡΙΣΤΟΣ

Έχουν πληθύνει τα βιβλία που καταπιάνονται με την ασθένεια και την ίαση από τη μεριά του ασθενούς, κάτι λίαν ωφέλιμο για την επιστήμη και την άσκηση της Αφηγηματικής Ιατρικής.
Στο κομψό τομίδιο με τον τίτλο Αόριστος (εκδ. νήσος), η Ελευθερία Παπουτσάκη (Αθήνα, 1977) στεγάζει δώδεκα ιστορίες ψυχοθεραπείας, όλες αφηγημένες από την οπτική γωνία του ψυχοθεραπευόμενου.
Οι αφηγήσεις είναι ελλειπτικές και, συνάμα, ρεαλιστικές: υπάρχουν, εσκεμμένα, άλματα στη ροή της ιστόρησης αλλά τέτοια ώστε ο αναγνώστης να μοντάρει νοερά το υλικό — άλλωστε πρόκειται περί λογοτεχνίας και όχι περί ντοκιμαντέρ. Κι ακόμα, συναντάμε εκδιπλώσεις σκέψεων σχετικά με την ίδια την υφή και τη λειτουργία της ψυχοθεραπείας. Συν μια μίνι, περιεκτική, καταγραφή των ψυχαναλυτικών και ψυχοπεραπευτικών σχολών (λακανική, ραϊχική, συμπεριφορική, γνωσιακή, συστημική ψυχοθεραπεία, και γκεστάλτ) .
«Μοιάζει με τον έρωτα η ψυχανάλυση», διαβάζουμε, «και δεν το λέω τούτο επειδή τον ονειρεύτηκα συχνά, το λέω γιατί είναι μια σχέση δυαδική, που μοιάζει ή είναι μοναδική και ανεπανάληπτη. Νομίζεις ότι είσαι η εκλεκτή και εκείνος ο εκλεκτός και πως θα τον κάνεις να νιώσει πρωτόγνωρα συναισθήματα, τέτοια που δεν ένιωσε ποτέ πριν και που δεν θα ξανανιώσει ίσως, αλλά θα ανατρέχει σε αυτά όταν κάποτε δεν θα είστε πλέον μαζί» (σ. 24).
Η γκάμα της ηλικίας είναι πλατιά καθώς απλώνεται σε τέσσερις δεκαετίες (από 35 έως 75 ετών) , ενώ οι θεραπευόμενοι αφηγητές είναι τρεις άντρες και έξι γυναίκες, μεταξύ των οποίων και η ίδια η συγγραφέας με τρεις ιστορήσεις της. Ομοίως πλατιά είναι και η γκάμα των συναισθημάτων και των διαθέσεων: θυμός, ψυχικός πόνος, αγωνία, ελπίδα, αδιέξοδοι λαβύρινθοι, φως στη σήραγγα της οδύνης, ζεστασιά, ενσυναίσθηση.
Στην έκτη ιστορία, με τίτλο «Οχτώ», η Παπουτσάκη υιοθετεί τρόπους του Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ, καθώς μιλάει με ρεαλισμό καταλογραφικής ακρίβειας, όπως ο συγγραφέας του Junky: «Άλλαξα οχτώ ψυχιάτρους και κατάπια εκατοντάδες φάρμακα: ταβόρ, λαντόζ, ζολόφτ, ντεπακίν κρόνο (όλες τις συσκευασίες και όλα τα μιλιγκράμ, και πρόλαβα και αλλαγή του κουτιού), λαμικτάλ, λίρικα, εφεξόρ, στεντόν, σιροκουέλ, ζάναξ, αμπίλιφάι, σάικρεστ, ζιπρέξα» (σ. 39).
Η πιο ελλειπτική ιστορία, η τρίτη και με τον τίτλο «Γαρίδες» (σ. 29), εκκινεί με ένα εύστοχο λογοπαίγνιο όπου συμπυκνώνεται η εκ μέρους της Παπουτσάκη (ή του αφηγητή της, μάλλον) μια ολόκληρη ψυχαναλυτική σχολή («Λακανικός και εκνευριστικά λακωνικός»), και είναι ένα μόλις δεκαοχτώ αράδων κομψοτέχνημα χιουμοριστικής αντιμετώπισης τόσο ενός τραυματικού γεγονότος από την παιδική ηλικία όσο και του ψυχαναλυτικού μηχανισμού χρόνια μετά.
Πολύ ισχυρή, απαρτιζόμενη από κοφτούς αφορισμούς και γραμμένη σαν μεταμοντέρνα προσευχή, είναι η έβδομη ιστορία, με τίτλο «Περιορισμοί» (σ. 53), ενώ η Παπουτσάκη συνταράζει τον αναγνώστη με την πολύπτυχη ενδέκατη ιστορία, που φέρει τον τίτλο «Χαρτομάντιλα και καραμέλες», όπου διαβάζουμε: «Ταχυπαλμία, πόνος στο στήθος και στο στομάχι, αίσθηση εγκλωβισμού. Τετελεσμένο, δυσεπίλυτο, ατελείωτο. Και η απόλυτη ανεπάρκεια. Δεν ήλεγχα τίποτα, ούτε τη σκέψη μου ούτε το σώμα ούτε τις καταστάσεις που συνέβαιναν. Ήμουν ανήμπορος μπροστά στον φαντασιακό και τον πραγματικό κόσμο, κόσμοι εξίσου πραγματικοί και οι δύο» (σ. 69).
Η γλωσσική επάρκεια και η ευφάνταστη, λίαν φροντισμένη, συγκρότηση των ιστοριών, η περιγραφική ακρίβεια, η σημασία στη λεπτομέρεια, και η ποιητική ελλειπτικότητα είναι αξιοσημείωτες αρετές του βιβλίου της Ελευθερίας Παπουτσάκη και εγγύηση για μιαν εξόχως ενδιαφέρουσα συνέχιση της προσφοράς της στην ελληνική πεζογραφία.

ΥΓ. Συγγενικά πονήματα με τον Αόριστο αποτελούν τα βιβλία Όλες μου οι σχιζοφρένειες, της Esmé Weijun Wang (μτφρ. Δέσποινα Αντωνοπούλου & Γιάννης Ζέρβας, με πρόλογο του Νίκου Στεφανή, εκδ. Άγρα) και Στην τρέλα της Joy Sorman (μτφρ. Αριάδνη Μοσχονά, εκδ. Πόλις) που θα συζητήσουμε σε επόμενα τεύχη της Αφηγηματικής Ιατρικής.

Σχολιασμός: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης