Ο ΑΝΥΠΟΦΟΡΟΣ ΓΚΑΟΥΤΣΟ

«Ο Βικτόρ Ουγκό, που σύμφωνα με τον Ντωντέ μπορούσε να φάει ένα ολόκληρο πορτοκάλι με μια μπουκιά, μέγιστη απόδειξη υγείας, σύμφωνα με τον Ντωντέ, κλασική χειρονομία γουρουνιού, σύμφωνα με τη γυναίκα μου, άφησε γραμμένο στους Αθλίους ότι οι σκοτεινοί άνθρωποι, οι αποτρόπαιοι άνθρωποι, είναι ικανοί να απολαύσουν μια σκοτεινή ευτυχία, μια αποτρόπαιη ευτυχία», διαβάζω στο υψίστης σημασίας για την Αφηγηματική Ιατρική, κείμενο «Λογοτεχνία + Ασθένεια = Ασθένεια».

Πρόκειται για το σχεδίασμα μιας διάλεξης, και το υπογράφει ο Ρομπέρτο Μπολάνιο (Roberto Bolaño, 28.04.1953 – 15.07.2003) ένας από τους μεγάλους προσωπικούς μου ήρωες —ναι, ήρωες!— και ένας από αυτούς τους δημιουργούς, ανάμεσα στους οποίους και ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας (David Foster Wallace, 21.02.1962–12.09.2008), οι οποίοι, δυναμικά και μεθοδικά, προλόγισαν την τέχνη του 21ου αιώνα.

Αμφότεροι οι Μπολάνιο και Γουάλας υπέστησαν αδυσώπητα πλήγματα από ασθένειες, ταλαιπωρήθηκαν πολύ, και μολοντούτο δεν λύγισαν, δεν σταμάτησαν στιγμή να στοχάζονται και να γράφουν, να προσφέρουν στην ανθρωπότητα μια βαθιά αντίληψη για την αγάπη, την ενσυναίσθηση, τη συναλληλία, πάντα με απαράμιλλη ευαισθησία, με πολύ και ιδιαίτερο χιούμορ. Αμφότεροι δημιουργούσαν μέχρι το ύστατο τέλος, με πείσμα και επιμονή.

Ο Μπολάνιο είχε λάβει ρητές και αυστηρές προειδοποιήσεις από τους ιατρούς του να μην εργάζεται τόσο έντονα, να μειώσει τις ώρες που περνούσε στο γραφείο και να αυξήσει τις ώρες ανάπαυλας και ανάπαυσης. Θυμίζοντας τον σπουδαίο Δημήτριο Μητρόπουλο, ο οποίος είχε λάβει τις ίδιες προειδοποιήσεις και μολοντούτο συνέχισε να εργάζεται επίμονα (και επίπονα), καθώς και τον μέγιστο σκακιστή Μιχαήλ ῾῾Μίσια᾽᾽ Ταλ (Mikhail Tal, 09.11.1936 – 28.06.1992), που παρά την κλονισμένη του υγεία δεν σταμάτησε να παίζει, ο Ρομπέρτο Μπολάνιο εξακολούθησε να παράγει, λες και ήταν σθεναρός, υγιέστατος, ακάματος, ακατάβλητος.

Ο χεγκελιανός χαλυβουργός της λογοτεχνίας, όπως μου αρέσει να τον χαρακτηρίζω, συνθέτει το κείμενο «Λογοτεχνία + Ασθένεια = Ασθένεια», γύρω στο 2002, πάει να πει σχεδόν στο κατώφλι του θανάτου. Στεγάζεται στο βιβλίο του Ο Ανυπόφορος Γκάουτσο (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδ. Άγρα), που περιέχει τέσσερα διηγήματα και δύο διαλέξεις, πρόκειται μάλιστα για το τελευταίο βιβλίο που είχε ολοκληρώσει ο συγγραφέας και το άφησε έτοιμο προς έκδοση. Κάθε σελίδα εδώ είναι γραμμένη υπό το καθεστώς της ασθένειας και την απειλή του επικείμενου θανάτου, και αφηγείται —άλλοτε ρητά και άλλοτε υπόρρητα— το πώς αντιμετωπίζει κανείς τον ισχυρό κλονισμό της υγείας, πώς ανθίσταται στον εν λόγω κλονισμό, και πώς επιστρατεύει όλη την εναπομείνασα ικμάδα του προκειμένου να συνεχίσει να οργανώνει την προσφορά του — διότι, ας το επαναλάβω— η δημιουργία κάτω από τέτοιες συνθήκες είναι πράξη γενναιότητας, υψίστης ανιδιοτέλειας, και ο δημιουργός εμμένει σε αυτήν ακριβώς επειδή φρονεί, και ορθά, ότι δωρίζει έτσι κάτι πολύτιμο στην ανθρωπότητα.

Ο Μπολάνιο αφιερώνει το κείμενο της διάλεξής του στο ιατρό Víctor Vargas, που ήταν ο ηπατολόγος του και ένας έξοχος συνομιλητής του — άλλη μία διδαχή: η στενή σχέση, η αλληλοπεριχώρηση θεράποντος ιατρού και ασθενούς, ό,τι δηλαδή πρεσβεύει και διακονεί η Αφηγηματική Ιατρική.

Το κείμενο απαρτίζεται από τα εξής δώδεκα (θαρρείς ένα για κάθε μήνα του έτους) μέρη: 

• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΗ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΗΜΑ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΣ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΛΛΩΝ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΓΑΛΛΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΔΙ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΑΔΙΕΞΟΔΟ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΑΙΡ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ
• ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ
• ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΦΚΑ

Στο επόμενο τεύχος, θα σας προσφέρω μιαν ανθοδέσμη φράσεων αντλημένων από τα δώδεκα αυτά μέρη, συνοδεύοντάς την με ορισμένα σχόλια.

Σχολιασμός: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης